Jezioro Powidzkie spełniało niezwykłą rolę w czasach rozbiorów. Przez środek akwenu przebiegała granica między zaborem pruskim a zaborem rosyjskim. Wielkopolanie, mieszkańcy Powidza, brali czynny udział w walkach o niepodległość Polski. Pod osłoną nocy przeprawiali się łodziami na drugi brzeg jeziora, aby znaleźć się na terenie zaboru rosyjskiego. W historycznych kronikach odnotowano ich gremialną obecność w oddziałach powstańczych w okresie Powstania Listopadowego (1831) i Powstania Styczniowego (1863). Wykazywali sporą aktywność w militarnych starciach z wojskami znienawidzonego caratu rosyjskiego.
W XIX wieku Powidz był uzdrowiskiem słynącym z lokalnych wód oraz mikroklimatu korzystnego dla zdrowia. W 1934 roku odebrano mu, niestety, prawa miejskie przyznane jeszcze w XIII stuleciu. Dziś wieś jest tłumnie odwiedzana przez turystów. Na alejce spacerowej wokół ciepluteńkiego w porze letniej jeziora ustawiono duże i wielce naturalistyczne (wykonane z tworzywa sztucznego) rzeźby różnych gatunków ryb, co dodaje efektownego kolorytu akwenowi. To jedna z geograficznych wizytówek Powidzkiego Parku Krajobrazowego.
Świadectwa historii
Na styku wielkopolskich wsi Anastazewo i Salomonowo została odtworzona historyczna granica prusko-rosyjska z lat 1815-1914. Złowrogie słupy graniczne przypominają o trudnych czasach rozbiorów Polski, kiedy kraj był podzielony na trzy strefy kontrolowane przez zaborców. Przy okazji warto tu przypomnieć, że w wyniku trzech rozbiorów państwa polskiego (1772-1795) Rosja zabrała nam blisko trzykrotnie więcej ziem, niż Prusy. A często rozmaici historycy głosili w okresie istnienia PRL propagandową tezę, że to Niemcy byli zawsze największymi wrogami Polski i Polaków. Smutne liczby z okresu XVIII-wiecznych rozbiorów Rzeczpospolitej przeczą wyraźnie takim opiniom. Pazerność terytorialna Rosji na przestrzeni dziejów była zawsze ogromna.
W Łężcu na obrzeżach wsi Strzałkowo leży potężny głaz. Upamiętnia on również miejsce, w którym przez prawie 100 lat znajdowała się granica zaborów. W pobliżu dzisiejszego głazu znajdował się niegdyś wojskowy obóz jeniecki. Istniał on w latach 1915-1923. Przebywali w nim rosyjscy i ukraińscy jeńcy z okresu I wojny światowej oraz wojny polsko-bolszewickiej z 1920 roku.